Logo SP81

Szkoła Podstawowa nr 81

im. prof. Michała Siedleckiego

Nasz patron

Michał Marian Siedlecki (1873-1940)

prof. Michał Siedlecki Michał Marian Grzymała Siedlecki, syn Adolfa i Tekli z Dydyńskich, urodził się 8 września 1873 roku w Krakowie. Ojciec Michała był farmaceutą i właścicielem apteki „Pod białym Orłem”. Z zamiłowania przyrodnik a z wykształcenia chemik żywo interesował się najnowszymi badaniami naukowymi, przeprowadzał eksperymenty i z pasją wprowadzał syna w świat przyrody. Matka zajmowała się prowadzeniem domu i wychowaniem siedmiorga dzieci. Michał rozpoczął naukę w szkole powszechnej, następnie uczył się w gimnazjum św. Jacka w Krakowie, gdzie zdał maturę w 1891. Zachowane cenzurki szkolne świadczą, że był uczniem średnim. Jedynie z religii i nauk przyrodniczych miał oceny celujące, z pozostałych przedmiotów dostateczne. Pod wpływem nauczycieli – wybitnych przyrodników – Władysława Kulczyńskiego i Antoniego Wierzejeskiego zainteresował się naukami przyrodniczymi. Jesienią 1891 roku Michał Siedlecki zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego, obierając jako kierunek studiów nauki przyrodnicze. Na drugim roku studiów został stypendystą Zakładu Chemii Nieorganicznej, a pod koniec studiów asystentem w Zakładzie Zoologii Uniwersytetu Jagiellońskiego u Antoniego Wierzejskiego. 16 maja 1896 roku na podstawie pracy o budowie leukocytów uzyskał stopień doktora filozofii. Już dwa tygodnie później udał się za granicę na dalsze studia. Rozszerzał swą wiedzę, studiując w Instytucie Zoologicznym w Berlinie (1896-1897), potem w Instytucie Pasteura w Paryżu. Uczęszczał na wykłady w Sorbonie i College de France (1897-1898). Studia zagraniczne zakończył w Stacji Zoologicznej w Neapolu. Tam zainteresował się oceanografią, badając przez dwa miesiące faunę morską na Kapri. Za prace naukowe z lat 1895-1899 Francuska Akademia Nauk w Paryżu przyznała mu nagrodę i tytuł laureata Akademii. Jesienią 1899 roku Michał Siedlecki powrócił do Krakowa i wkrótce został asystentem w Zakładzie Anatomii Porównawczej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po zatwierdzeniu habilitacji w roku 1900, objął wykłady z fizjologii zwierząt domowych na Studium Rolniczym Uniwersytetu oraz z biologii na Wydziale Lekarskim. W tym samym roku został członkiem Towarzystwa Zoologicznego w Niemczech, opuścił je jednak po antypolskich wystąpieniach. Mianowany 5 listopada 1904 roku profesorem nadzwyczajnym kontynuował badania naukowe. 8 września 1912 roku otrzymał nominację na profesora zwyczajnego i objął katedrę zoologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Trzykrotnie odbył podróże naukowe. W 1904 roku przez kilka miesięcy prowadził badania protozoologiczne w Stacji Zoologicznej w Wimmereux nad kanałem La Manche. W pierwszej połowie 1906 roku przez cztery miesiące przebywał w Egipcie i Nubii, gdzie zainteresował się przyrodą tropikalną. W 1907 roku dzięki przyznanemu mu przez austriackie ministerstwo oświaty rocznemu stypendium mógł zrealizować plany dotyczące badań przyrodniczych w Archipelagu Sundajskim. Do podróży przygotował się starannie, uczył się języka malajskiego. W grudniu tego roku droga morską przez Triest, Suez, Bombaj, Cejlon i Singapur udał się na Jawę, gdzie przebywał do lipca 1907 roku. Prowadził tam badania w ogrodach botanicznych, m.in. nad lotem spadochronowym owadów i biologią żaby latającej oraz obserwacje z innych dziedzin, np. geograficzne i etnograficzne. Był także na Sumatrze i wyspach koralowych na Oceanie Indyjskim, a w drodze powrotnej w Adenie i Egipcie. Po powrocie z tej podróży zarzuciła badania protozoologiczne i cytologiczne, a zajął się studiami nad przystosowaniem fauny do warunków życia tropikalnego. Profesor Siedlecki – badacz i propagator nauki – zasadniczo stronił od polityki. Po wybuchu pierwszej wojny światowej, w latach 1914-1916 działał bardzo intensywnie w Naczelnym Komitecie Narodowym. Jednocześnie od 1915 roku uczestniczył w pracach Książęco-Biskupieeego Komitetu Pomocy zainicjowanego przez biskupa krakowskiego Adama Sapiehę. Działalność sekcji sanitarnej Komitetu Pomocy – zakładanie szpitali i organizowanie kolumn sanitarnych prowadzących szczepienia ochronne przeciw chorobom zakaźnym – opisał w broszurze „Cztery miesiące walki z zarazą”. prof. Michał Siedlecki W końcu 1918 roku udał się do Paryża, aby odebrać dary rządu brytyjskiego dla ofiar wojny w Polsce oraz, aby w imieniu Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego powiadomić prezydenta USA T. W. Wilsona i premiera Francji G. Clemenceau o przyznaniu im doktorów honoris causa. Spotkał się też z członkami polskiej delegacji na Konferencję Pokojową w Paryżu: Romanem Dmowskim i Ignacym Paderewskim, informując ich o nastrojach niepodległościowych w Galicji. Wygłosił odczyt, pragnąc zjednać różne środowiska francuskie do idei odbudowy niepodległego państwa polskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości profesor Siedlecki rozpoczął w 1919 roku wielką pracę reaktywowania w Wilnie Uniwersytetu im. Stefana Batorego i został jego pierwszym rektorem. Mimo braku profesorów, trudności lokalowych i wojny polsko-sowieckiej uruchomił sześć wydziałów i zorganizował Zakład Zoologii. Wilno nagrodziło go za te zasługi tytułem honorowego obywatela. Jesienią 1921 roku powrócił profesor do swojej Katedry Zoologii na uniwersytecie Jagiellońskim. W powojennym okresie pracy naukowej zajął się biologią morza i ochroną jego zasobów, popularyzując jednocześnie jego społeczne, gospodarcze i biologiczne znaczenie. Badał negatywny wpływ azotanów na życie organizmów w morzu i niszczycielskie działanie zanieczyszczeń kwasowych na te organizmy. Były to pierwsze w Polsce prace głoszące hasła ochrony naturalnego środowiska. Badania środowiska morskiego prowadził zarówno w Atlantyku jak i w wodach Oceanu Indyjskiego. Zaowocowały one ogłoszeniem teorii o ruchu wody w morzu. W swojej pracy profesor udowadniał, że w morzu ustawicznie odbywa się krążenie wody w kierunku pionowym, podkreślał życiodajną rolę wód obszarów podbiegunowych dla biologii morza i głosił potrzebę ochrony tych wód bogatych w różne formy życia. Równolegle pracował nad naukowymi podstawami polskiego rybactwa morskiego i jego organizacją. Jako pierwszy w Polsce opisał biologię i przemysłowe znaczenie ryb poławianych na Bałtyku i północnym Atlantyku. Przyczynił się do otwarcia portu rybackiego we Władysławowie, był współtwórcą Stacji Morskiej na Helu, został także prezesem założonego w 1928 roku Morskiego Instytutu Rybackiego. Od roku 1923 jako stały delegat Polski w Międzynarodowej Radzie Badań Morza w Kopenhadze, pracował w jej czterech naukowych komisjach, a od 1931 roku był przewodniczącym tej Rady. Za prace w dziedzinie badań morza, profesor otrzymał nagrodę im. Stefana Żeromskiego przyznaną przez miasto Gdynię w 1938 roku. Mając wielki autorytet naukowy Profesor Siedlecki był współorganizatorem instytucji ochrony środowiska w Polsce. Jako członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody w latach 1923-1938 brał udział w tworzeniu rezerwatów, obszarów ochronnych i parków narodowych. Z jego inicjatywy powstała w roku 1931 Stacja Badania Wędrówek Ptaków. Był przedstawicielem Polski w Radzie Generalnej Międzynarodowego biura Ochrony Przyrody w Brukseli i zasłużył się w staraniach o wprowadzenie ochrony wielorybów, żubrów oraz rzadkich ptaków. Jako członek Międzynarodowego Komitetu Ochrony Ptaków zainicjował przygotowanie nowej konwencji w sprawie ochrony ptak ów. Opublikował wiele prac na temat ochrony przyrody. Profesor Siedlecki był nie tylko wybitnym uczonym i wielkim popularyzatorem wiedzy, ale uprawiał również twórczość pisarską. Od wczesnej młodości związany z krakowskim środowiskiem literackim przyjaźnił się z Adamem Asnykiem, Władysławem St. Reymontem, Wacławem Beretem, Kazimierzem Tetmajerem, Stanisławem Przybyszewskim, a przede wszystkim ze Stanisławem Wyspiańskim, któremu zlecał prace rysunkowe dla Zakładu Zoologii UJ. Prace literackie Siedleckiego cieszyły się dużą popularnością. W 1913 roku opublikował piękny album Jawa. Przyroda i sztuka. Uwagi z podróży ozdobiony rysunkami autora i uznany za klejnot naszej literatury podróżniczej. Plonem wędrówek po morzach południowych były książki: Skarby wód. Obrazy z nadmorskich krain (1923) i Na rafach koralowych (1926). Wspomnienia z podróży dostarczyły materiału do tomu nowel egzotycznych Opowieści malajskie. Michał Siedlecki napisał też powieść Głębiny, w której po raz pierwszy w literaturze polskiej przedstawił popularny, ale naukowo ścisły, opis życia morza. Był również autorem i zarazem ilustratorem wierszowanych Bajek. Profesor M. Siedlecki był członkiem wielu polskich i zagranicznych towarzystw naukowych, doktorem honoris causa uniwersytetów w Strasburgu i Stefana Batorego w Wilnie. Za swą działalność otrzymał odznaczenia nadane przez prezydentów Rzeczypospolitej – Stanisłąwa Wojciechowskiego i Ignacego Mościckiego, m.in. Order Polonia Restituta i Złoty Krzyż Zasługi. Wybuch II wojny światowej zastał Profesora na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po wkroczeniu Niemców do Krakowa, 6 listopada został wraz z innymi naukowcami aresztowany przez hitlerowców, przewieziony do więzienia we Wrocławiu, a następnie do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen. Wyróżniał się tam dzielnością i odpornością psychiczną, prowadził dla kolegów pogadanki o przyrodzie i kulturze Jawy oraz o współczesnej kulturze polskiej. Bardzo ciężkie warunki życia w obozie spowodowały choroby i śmierć wielu uczonych. W grudniu 1939 roku Profesor zachorował na zapalenie płuc. 11 stycznia 1940 roku profesor Michał Siedlecki zmarł w wyniku choroby i wycieńczenia. 16 stycznia 1940 roku żona Profesora – Anna, została telegraficznie powiadomiona o jego śmierci. Przysłaną rodzinie urnę z prochami pochowano na cmentarzu Rakowieckim w Krakowie 22 lutego 1940 roku.